Rozdział I

Parafia miejscem urzeczywistniania się Kościoła i wypełniania jego misji

5. W wyniku dyskusji nad problematyką tekstów roboczych Synodu Komisja Główna zaleciła opracowanie dokumentu końcowego Synodu ze szczególnym uwzględnieniem pogłębienia i odnowy dotychczasowego modelu parafii. Parafia stanowi bowiem sprawdzoną przez wieki formę urzeczywistniania się Kościoła w danym miejscu i czasie, ze wszystkimi uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi. Inspiracją do podjętej tutaj decyzji stało się nauczanie papieża Jana Pawła II, dla którego parafia jest nie tylko geograficznym terytorium lub cząstką podziału administracyjnego, ale „prawdziwa tożsamość parafii polega na świadomości bycia wspólnotą kościelną, która automatycznie pogłębia również tożsamość diecezji, dla której parafia jest podstawową komórką Kościoła lokalnego. Dlatego parafia powinna głosić Ewangelię, celebrować kult i służyć drugiemu człowiekowi, tak jak Chrystus”. Papież przypomniał nauczanie soborowe, iż diecezja nie jest tylko okręgiem administracyjnym, ale „częścią Ludu Bożego, powierzoną pasterskiej pieczy biskupa współpracującego z prezbiterium, aby trwając przy swoim pasterzu, zgromadzona przez niego w Duchu Świętym przez Ewangelię i Eucharystię, stanowiła Kościół partykularny, w którym prawdziwie jest obecny i działa jeden, święty, katolicki i apostolski Kościół Chrystusa” (Christus Dominus, 11; KPK, kan. 369). Dlatego diecezja i każda jej parafia są „rzeczywistościami żywymi, ludzkimi i duchowymi oraz stanowią rodzinę wspólnot” (Przemówienie do biskupów francuskich, 7 II 2004, Notitiae 40 [2004], s. 226-232).
6. Parafia jest ponadto miejscem realizacji trzech wielkich zadań Kościoła: jego misji prorockiej (katecheza), kapłańskiej (życie liturgiczno-modlitewne) i królewskiej (służba innym). Wypełnianie tych obowiązków winno być zadaniem całej wspólnoty parafialnej. W kontekście wypełniania tej potrójnej misji w parafii papież Jan Paweł II nauczał również o synodach diecezjalnych, które winny koncentrować się „na dynamicznej pracy ewangelizacyjnej, zwłaszcza wśród młodzieży, na duszpasterstwie sakramentalnym, z Eucharystią na czele, oraz na działalności charytatywnej” (tamże). Wszystko to powinno być wykonywane w perspektywie misyjnej i ekumenicznej.

Specyfika duszpasterstwa parafialnego diecezji opolskiej

Przywiązanie do tradycji religijnych i rodzinnych

7. Dyskusja synodalna w Komisjach i Zespołach Parafialnych wykazała, iż niezależnie od różnego rodzaju uwarunkowań historycznych, współczesna parafia nadal pielęgnuje bogate tradycje życia religijnego i rodzinnego. Przejawiało się to zawsze w wysokim etosie życia, a zwłaszcza codziennej pracy. Synod apeluje, aby te wartości nadal były pielęgnowane i zalecane.
Synod stwierdza równocześnie, iż współczesna parafia podlega różnym zmianom i przeobrażeniom. Po upadku rządów totalitarnych polskie społeczeństwo musi się na nowo uczyć życia w warunkach pełnej wolności, która jest zarazem dana i zadana. Odnosi się to także do mieszkańców diecezji opolskiej, w której często procesy zmian dokonują się w sposób przyśpieszony w porównaniu z resztą kraju.

Różne formy duszpasterstwa parafialnego i ponadparafialnego

8. Synod usilnie zachęca duszpasterzy, aby z całą gorliwością rozwijali zwyczajne duszpasterstwo parafialne, obejmujące życie sakramentalno-liturgiczne oraz katechetyczne, a także troskę pasterską o ludzi wszystkich stanów, grup społecznych, zawodów i wieku. Duszpasterze szczególnie powinni pamiętać o chorych, bezrobotnych, duchowo zaniedbanych, uzależnionych, dotkniętych doświadczeniami losu, słabych w wierze i obojętnych religijnie.

9. Synod popiera istniejące w diecezji opolskiej ponadparafialne duszpasterstwo specjalistyczne, którymi kierują mianowani przez Biskupa Opolskiego referenci diecezjalni. W alfabetycznym zestawieniu są to następujące duszpasterstwa: akademickie, chorych i niepełnosprawnych, dzieci Maryi, ekumeniczne, głuchoniemych, harcerzy, inteligencji, kobiet, kolejarzy, liturgiczne, ludzi sportu, mężczyzn, misyjne, młodzieży, mniejszości narodowych, nauczycieli akademickich, nauczycieli i wychowawców, niewidomych, osób uzależnionych, policji, pomocników Maryi, powołań duchownych, rodzin, rolników, Ruchu Światło-Życie, rzemieślników, sanktuariów diecezjalnych, służby liturgicznej, służby zdrowia, straży pożarnej, środków społecznego przekazu, środowisk twórczych, turystyczne, więziennictwa.
Duszpasterzy parafialnych zachęca się ponadto do współpracy w organizowaniu różnych form duszpasterstwa specjalistycznego ponadparafialnego zwłaszcza na terenie wielkich miast oraz na terenach dekanatów wiejskich.

Duszpasterstwo mniejszości narodowych

10. Do specyficznych form pasterskiej posługi Kościoła opolskiego należy duszpasterstwo mniejszości narodowych. Przez całe stulecia Śląsk odznaczał się bogactwem wielości kulturowej i różnorodnością językową. Wierny wskazaniom Ewangelii, Kościół zawsze przyczyniał się do współpracy, zrozumienia i popierał tolerancję wobec ludności różnych narodowości. Wydawano wielojęzyczne rytuały, modlitewniki i śpiewniki. Wypracowane przez wieki harmonijne współistnienie mieszkańców Śląska zostało zniszczone przez tragiczne wydarzenia obydwu wojen światowych i systemy totalitarne XX w. Z chwilą wybuchu II wojny światowej zakazano wszelkich form duszpastersko-liturgicznych w języku polskim, a po wojnie w języku niemieckim.
Dopiero w wyniku transformacji i przemian w 1989 r. i w sytuacji budowania demokratycznego państwa, ludność przyznająca się do mniejszości narodowych mogła domagać się zaspokojenia swoich potrzeb religijnych w swoim języku. Prawa te gwarantuje międzynarodowe i polskie prawodawstwo (m.in. Konstytucja RP, Konkordat i Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 6 I 2005 r.).
Aktualnie, gdy na Śląsku żyjemy w warunkach respektujących demokrację i wolność wielokulturową, możemy być świadkami historycznej chwili jednoczenia się Europy, w tym również naszej zróżnicowanej etnicznie i narodowo wspólnoty diecezjalnej. Dzisiejsi mieszkańcy diecezji opolskiej stanowią bogatą mozaikę etniczno-narodową. Obok większości polskiej zamieszkuje tutaj mniejszość niemiecka, ukraińska i romska. To ubogacające dziedzictwo kulturowe Wschodu i Zachodu winno znaleźć odzwierciedlenie w pastoralnej posłudze Kościoła lokalnego.

11. Papież Jan Paweł II w orędziu Poszanowanie mniejszości warunkiem pokoju (1 I 1989 r.) napisał, iż „rosnąca świadomość odnośnie do położenia mniejszości, przejawiająca się dzisiaj na wszystkich poziomach, stanowi w naszych czasach znak pewnej nadziei dla nowych pokoleń i dla dążeń tych grup mniejszościowych. Istotnie, szacunek im okazywany należy poniekąd uznać za kamień probierczy zgodnego współżycia społecznego i jako wskaźnik obywatelskiej dojrzałości osiągniętej przez dane państwo i jego instytucje” (nr 12). „Jako członkowie jednej rodziny Bożej nie możemy godzić się na istnienie wśród nas podziałów czy dyskryminacji” (nr 13). W orędziu papież ustosunkował się również do swobodnego praktykowania duszpasterstwa liturgicznego. „Prawo do wolności religijnej obejmuje swobodne manifestowanie przekonań religijnych zarówno w życiu indywidualnym, jak i zbiorowym. Wynika stąd, że mniejszości narodowe winny mieć zapewnioną możliwość wspólnotowego sprawowania kultu. Mamy nauczyć się kochać inne narody, jak swój własny” (nr 8).

12. Mając na uwadze powyższe słowa, Synod podaje podstawowe zasady duszpasterstwa mniejszościowego w diecezji:
1) Każda grupa mniejszościowa w diecezji ma prawo do używania własnego języka w życiu religijnym i w duszpasterstwie liturgicznym.
2) Sprawami duszpasterstwa mniejszości zajmuje się Diecezjalna Rada Mniejszości Narodowych, w skład której Biskup Opolski powołuje przedstawicieli wszystkich mniejszości narodowych istniejących w diecezji. Biskup powołuje też przewodniczącego Rady.
3) Duszpasterz ma w parafii wspierać mniejszość i aktywnie służyć ewangelicznej idei pokojowego współistnienia i pojednania oraz stać ponad wszelkimi podziałami.
4) W pracy duszpasterskiej, a zwłaszcza w katechezie, należy uwzględnić potrzebę przygotowania dzieci i młodzieży do udziału w liturgii w języku mniejszości. Ze względów pastoralnych jest to potrzebne zwłaszcza dla tej części młodzieży, która planuje wyjazdy zagraniczne.
5) Mniejszości narodowe mają prawo do korzystania z mediów diecezjalnych.
6) Przedstawicielem mniejszości narodowej na terenie parafii jest prawnie uznany zarząd mniejszości.
7) Duszpasterze powinni szczególną troską otaczać mniejszość romską. Ludność romską zamieszkałą na terenie parafii należy zapraszać w ciągu roku na spotkania formacyjne i modlitewne.
8) W sytuacjach rodzących wątpliwości bądź też konflikty należy zwrócić się do Kurii Diecezjalnej w Opolu.

Zagraniczne wyjazdy zarobkowe i bezrobocie

13. Zwarte kiedyś społeczności parafialne ulegają coraz większemu rozproszeniu. Jedną z przyczyn jest migracja zarobkowa, która sprzyja szybszemu niż w innych rejonach Polski przyswajaniu nowych wzorców osobowych oraz postaw życiowych charakteryzujących od lat bogatsze społeczeństwa zachodnie. Fakt nasilania się wyjazdów zarobkowych wpływa także na zmianę jakości życia religijnego, zwłaszcza na stabilność małżeńską i rodzinną, a w konsekwencji także na jakość wychowania dzieci.

14. Synod zachęca duszpasterzy, aby ze szczególną wrażliwością odnosili się do ludzi bezrobotnych. Zaleca się tworzenie we wspólnotach parafialnych różnych form pomocy, zwłaszcza najbiedniejszym rodzinom W miarę możliwości należy również tworzyć ośrodki dokształcania, umożliwiające skuteczne poszukiwanie nowej pracy, a także pomagające w tworzeniu nowych miejsc pracy.

Współczesne przemiany i zagrożenia

15. Od 1989 r. zmieniły się formy codziennego życia i pracy, mamy możliwość posługiwania się wysoko rozwiniętą techniką i nowoczesnymi środkami przekazu. Ma to ogromny wpływ na sposób myślenia współczesnego człowieka oraz na jego poziom wykształcenia i zapotrzebowania kulturalne. Mimo coraz łatwiejszych form nawiązywania kontaktu między ludźmi, obserwujemy zanik niektórych form dotychczasowego życia wspólnotowego, w tym również form życia religijnego. Żyjemy w społeczeństwie pluralistycznym, w którym zauważamy powszechnie przybierający na sile indywidualizm.
Wielkim zagrożeniem naszych czasów jest przesadne pragnienie dóbr materialnych i uleganie w życiu postawom konsumpcyjnym. W takich społeczeństwach zachodzi niebezpieczeństwo przeżywania wolności jako uleganie złym skłonnościom oraz hołdowanie egoistycznej zasadzie, że człowiekowi wolno wszystko. W związku z tym wielu diecezjan w sposób subiektywny wybiera z bogatego dziedzictwa chrześcijańskiego to, co im się podoba, co odpowiada osobistemu doświadczeniu i co nie wymaga zmiany przyzwyczajeń. Przykładem takiej postawy są coraz częściej spotykane nieformalne związki partnerskie.
Kolejnym zagrożeniem życia eklezjalnego są sekty i niektóre ruchy religijne oferujące „atrakcyjne drogi zbawienia”, które niechętnie albo jedynie częściowo spełniają kryteria kościelnego charakteru zrzeszeń laikatu (por. Christifideles laici, 30).

Nowe zadania i możliwości duszpasterstwa parafialnego

16. W naszym Kościele lokalnym zachodzi także wiele zmian, które budzą nadzieję i stwarzają nowe możliwości duszpasterskie.
Pytania dotyczące parafii i jej przyszłości wielokrotnie powracały w trakcie prac synodalnych. W dyskusjach wskazywano na kryzys dotychczasowych form pracy duszpasterskiej w parafiach, szczególnie w parafiach wielkomiejskich. Wskazywano na nowe szanse i możliwości adaptacji do wymogów dnia dzisiejszego. Zastanawiano się nad zabezpieczeniem potrzeb materialnych wielu małych i biednych parafii. Nie na wszystkie problemy znaleziono zadawalające odpowiedzi. Panowała zgodna opinia, że należy nie tylko zachować dotychczasowe tradycyjne i wypróbowane formy duszpasterskie, ale stale je ubogacać i dostosowywać do współczesnych wymogów i warunków, zgodnie z soborowym aggiornamento. Postulowano przejście od parafialnego duszpasterstwa zamkniętego, skoncentrowanego wyłącznie w obrębie świątyni i na osobie duszpasterza, do duszpasterstwa wspólnotowego i otwartego na odpowiedzialne zaangażowanie się świeckich katolików.

17. Opisana wyżej specyfika współczesnego duszpasterstwa parafialnego stawia nowe zadania i otwiera nowe możliwości. Podstawowe wymogi duszpasterskiej misji Kościoła, choć niezmienne, bo określone przez samego Chrystusa, w zmienionych warunkach wymagają odnowionych metod. Wspólnota parafialna powinna dostrzegać potrzeby każdego konkretnego człowieka i dotykać jego codziennych spraw, aby solidarnie wszystko przemieniać i uświęcać. Działalność duszpasterska powinna dbać nie tylko o sprawy duchowe, ale o całego człowieka.

18. Najlepszym sposobem budzenia współodpowiedzialności świeckich jest zaproszenie ich do uczestnictwa w działalności duszpasterskiej parafii. Jest to forma autentycznej promocji laikatu. Duchowni winni okazywać, że zależy im na współpracy świeckich, a zwłaszcza na poznaniu ich opinii w zasadniczych sprawach dotyczących życia parafii. Można to czynić na różne sposoby (ankiety, wizyty duszpasterskie, spotkania itp.). Ważnym znakiem liczenia się z głosem wspólnoty jest organizowanie wyborów do Parafialnej Rady Duszpasterskiej (zob. Aneks 5, Statut Parafialnej Rady Duszpasterskiej). Do współpracy należy włączyć wspólnoty i stowarzyszenia religijne oraz parafialne zespoły liturgiczne i charytatywne.

19. Coraz większą rolę w rozwoju życia parafialnego powinny odgrywać media katolickie: prasa, w tym także parafialna, katolickie wydawnictwa, internet, rozgłośnie radiowe i stacje telewizyjne. Na podkreślenie zasługuje ich wzrastający profesjonalizm i powiększający się wachlarz propozycji.

 



Pliki cookie pomagają nam udostępniać nasze usługi. Korzystając z serwisu, zgadzasz się na użycie plików cookie.